MES czy ERP dla firmy produkcyjnej i co wdrożyć najpierw
MES rejestruje to, co dzieje się na hali, a ERP prowadzi zamówienia, magazyn i kalkulację, więc w większości zakładów pierwszy jest ERP, a MES dochodzi, gdy brakuje wiarygodnych danych z maszyn. Poniżej tabela decyzji, rachunek dla zakładu z 25 osobami i sytuacje, w których MES warto kupić jako pierwszy.
Różnica w jednym zdaniu
ERP odpowiada na pytanie, co firma ma wyprodukować, za ile i z czego. MES odpowiada, co dzieje się na hali w tej chwili i co zostało zrobione. W firmie produkcyjnej o 25 osobach oba systemy bywają potrzebne, ale prawie nigdy w tym samym roku. Kolejność decyduje o tym, czy wdrożenie przyniesie wynik, czy tylko kolejne dane, których nikt nie czyta.
Pełny obraz systemu klasy ERP opisujemy w tekście o tym, jak rozpoznać system klasy ERP, a zakres prac wdrożeniowych na stronie ERP dla firmy produkcyjnej. Samo wdrożenie MES opisuje strona wdrożenie systemu MES.
Tabela decyzji MES czy ERP
Poniższa tabela pokazuje, który system rozwiązuje który problem. Jeśli większość Twoich bolączek wypada w lewej kolumnie, zacznij od ERP.
| Problem w zakładzie | Rozwiązuje ERP | Rozwiązuje MES |
|---|---|---|
| Nie wiem, ile kosztuje wyrób | Tak, kalkulacja z materiałów i robocizny | Tylko dostarcza rzeczywiste czasy |
| Brakuje materiału, zlecenia stoją | Tak, zapasy i zaopatrzenie | Nie |
| Nie wiem, kiedy maszyna stała i dlaczego | Nie | Tak, rejestracja przestojów |
| Planuję zlecenia w arkuszu | Częściowo, moduł planowania | Nie, plan to osobna funkcja, program do planowania produkcji |
| Faktury, KSeF i księgowość | Tak | Nie |
| Śledzenie partii i serii | Podstawowo | Tak, na poziomie operacji |
| Wskaźnik OEE maszyn | Nie | Tak |
| Rozliczenie czasu pracy na zlecenie | Częściowo, ręczny wpis | Tak, z terminala |
Podział funkcji przypomina model warstw opisany w normie ISA-95, w której MES leży między sterowaniem maszyn a systemami biznesowymi.
Przykład, zakład z 25 osobami
Wyobraź sobie zakład obróbki metalu z 25 pracownikami, 9 maszynami i 80 zleceniami miesięcznie. Liczby są ilustracyjne, podstaw własne. Właściciel nie zna rzeczywistej marży na wyrobach, spóźnia się około 12 procent zleceń, a o przestojach dowiaduje się z relacji mistrza.
| Pozycja | Wariant A, najpierw ERP | Wariant B, najpierw MES |
|---|---|---|
| Koszt wdrożenia | 180 000 zł | 220 000 zł |
| Abonament lub utrzymanie rocznie | 36 000 zł | 48 000 zł |
| Co wiesz po 6 miesiącach | Marżę na wyrobie, stany, terminy dostaw | Przestoje i wydajność maszyn |
| Czego nadal nie wiesz | Dokładnych przestojów, bo wpisy są ręczne | Marży, bo brak kalkulacji i zamówień |
| Strata, którą adresujesz | Błędne wyceny około 2 punkty marży od 6 mln zł przychodu, czyli 120 000 zł rocznie | Przestoje 4 godz. tygodniowo x 9 maszyn x 120 zł x 52, czyli 224 640 zł rocznie |
Wariant B wygląda lepiej w rachunku strat, ale to pozór. Zmierzone przestoje nie obniżą kosztu, jeśli zakład nie wie, które zlecenia są opłacalne, a wyceny dalej są szacunkiem. Najczęściej właściwa jest kolejność ERP, potem prosta rejestracja produkcji, a dopiero potem MES na najdroższych maszynach. Wyjątek to zakład, który ma już działające ERP i widoczny problem na hali.
Kiedy MES ma sens jako pierwszy
MES jako pierwszy ma sens w trzech sytuacjach. Pierwsza, masz sprawne ERP, ale dane o czasie i ilościach z hali są wpisywane ręcznie i nikt im nie ufa. Druga, klient wymaga śledzenia partii i dokumentacji każdej operacji, jak w motoryzacji i spożywce. Trzecia, kilka drogich maszyn generuje większość kosztów i każdy procent wykorzystania ma wartość. W pozostałych przypadkach MES kupiony przed ERP musi dostać zamówienia i receptury z arkusza, co po kilku miesiącach kończy się dublowaniem pracy.
Jeśli zaczynasz od ERP, wybór opisuje artykuł wybór systemu ERP z tabelą wag, a budżet porównasz z tekstem o tym, ile kosztuje system ERP.
Dokumentacja produkcyjna i archiwum
Oba systemy produkują dokumenty, które trzeba przechowywać: karty zleceń, protokoły kontroli jakości, atesty i dokumentację partii. Wiele zakładów dopiero po wdrożeniu odkrywa, że nie ma planu na papierowe archiwum starszych lat. Przy porządkowaniu zasobów pomaga archiwizacja dokumentacji firmowej i jej przechowywanie, co warto ustalić jeszcze przed migracją danych.
Jak zebrać porównywalne oferty
Opisz w planerze liczbę stanowisk, zleceń miesięcznie, aktualny arkusz lub program i to, czy potrzebujesz danych z hali. Dostaniesz zakres, widełki kosztu i zapytanie do wykonawców z katalogu. Każdy wyceni ten sam zakres, więc porównasz oferty bez zgadywania. Zasady dobrego zapytania opisujemy w artykule o zapytaniu ofertowym na wdrożenie ERP.
Najczęstsze pytania
Czym różni się MES od ERP?
ERP prowadzi zamówienia, magazyn, finanse i kalkulację, czyli sprawy biznesowe firmy. MES działa na hali i rejestruje, co dzieje się na maszynach w czasie rzeczywistym: start i koniec operacji, ilości, przestoje, braki. ERP mówi, co firma ma wyprodukować, MES pokazuje, co faktycznie zrobiono.
Czy małej firmie produkcyjnej potrzebny jest MES?
Najczęściej nie na początku. Przy kilkunastu stanowiskach pierwszy jest ERP z modułem produkcji i prostą rejestracją czasu pracy. MES zaczyna się opłacać, gdy brakuje wiarygodnych danych z hali, a straty z przestojów i braków są duże i mierzalne.
Co wdrożyć najpierw, MES czy ERP?
W większości zakładów najpierw ERP, bo bez zamówień, magazynu i kalkulacji nie ma na czym oprzeć danych z hali. MES wdraża się pierwszy tylko wtedy, gdy ERP już działa, a problemem jest widoczność produkcji na maszynach.
Czy ERP może zastąpić MES?
W małym zakładzie często tak. Moduł produkcji w ERP z rejestracją zleceń na terminalach pokrywa podstawowe potrzeby. Przy wymaganiu śledzenia partii, danych z maszyn w czasie rzeczywistym i wskaźnika OEE potrzebny jest osobny system klasy MES.